Klasyfikacja spółdzielni odbywa się na ogół przy zastosowaniu kryterium  190 terenowego zakresu działania, odpowiedzialności członków za zobowiązania spółdzielni lub przedmiotu działalności.
Najbardziej przydatne w praktyce jest to ostatnie kryterium, znajdujące też wyraz w przepisach ustawy - Prawo spółdzielcze (zob. tytuł II PrSpółdz -art. 138 do 238). Stosując kryterium przedmiotu działalności spółdzielnie można generalnie podzielić na dwie grupy: spółdzielnie pracowników i spółdzielnie użytkowników.
Do spółdzielni pracowników, które zatrudniają swych członków w celach zarobkowych na podstawie spółdzielczego stosunku pracy, zaliczyć można: spółdzielnie pracy (m.in. inwalidów, rzemieślników), spółdzielnie produkcyjne, rolnicze spółdzielnie specjalistyczne i inne zajmujące się produkcją rolną. Natomiast wśród spółdzielni użytkowników wymienić należy: spółdzielnie mieszkaniowe, spółdzielnie handlowe (np. spożywców, zaopatrzenia i zbytu), spółdzielnie handlowoprzetwórcze (np. mleczarskie), spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe, spółdzielnie usług społeczno-kulturalnych (np. wydawnicze).
Określenie w ustawie - PrSpółdz przedmiotu działalności niektórych 191 spółdzielni (np. produkcji rolnej - art. 138 do 178, spółdzielni kółek rolniczych - art. 180, spółdzielni pracy - art. 180 do 201, spółdzielni mieszkaniowych - art. 204 do 238) nie jest równoznaczne z nakazem prowadzenia przez te spółdzielnie działalności wyłącznie w tym zakresie. Prawo spółdzielcze dopuszcza bowiem tworzenie tzw. spółdzielni mieszanych.
Pod względem charakteru prawnego członków można spółdzielnie podzielić na: spółdzielnie osób fizycznych, spółdzielnie osób prawnych oraz spółdzielnie osób fizycznych i prawnych.